Terugblik op het Webinar

Donderdag 2 juli 2020 was het zover: de presentatie van de nieuwe versie van de Leidraden van actieteams Meten van circulariteit en Paspoorten voor de bouw van Platform CB’23.

‘In gesprek over Leidraden 2.0’

Sinds oktober 2019 hebben de twee actieteams hier naar de nieuwe versies van de Leidraden toe gewerkt. Doordat de laatste maanden alleen online ontmoetingen plaats hebben gevonden was dit een flinke uitdaging, juist omdat er binnen dit platform grotendeels onbekend terrein in kaart wordt gebracht. Persoonlijk contact en informatie-uitwisseling is cruciaal om het doel te kunnen bereiken: breedgedragen afspraken voor circulariteit in de bouw. Ook met deze uitdagingen is het gelukt om in het tweede jaar van Platform CB’23 een mooi resultaat neer te zetten en een stap dichter bij een circulaire bouwwereld te komen.

Webinar

De twee Leidraden 2.0 zijn gepresenteerd tijdens een webinar waar enkele honderden deelnemers live naar hebben gekeken. De sessie begon met een algemene introductie door Boukje van Reijn, Regieraadlid vanuit NEN bij Platform CB’23, die vervolgens enkele personen heeft geïnterviewd die het afgelopen jaar intensief betrokken zijn geweest bij zowel de organisatie als realisatie van het programma van Platform CB’23. Aan het woord kwamen Edwin van der Wel (Rijkswaterstaat, voorzitter regieraad PlatformCB’23), Mantijn van Leeuwen (NIBE, voorzitter actieteam Meten van circulariteit) en Wouter van Twillert (C-creators, voorzitter actieteam Paspoorten voor de bouw). Tijdens de interviews hebben zij hun rol binnen het Platform toegelicht en hun kijk gegeven op het proces van het afgelopen jaar en het daaruit voortgekomen resultaat. Ook is belicht welke stappen er voor het komende traject van Platform CB’23 worden voorzien.

Presentatie leidraden 2.0

De twee gepubliceerde Leidraden werden in twee opeenvolgende presentatierondes toegelicht, eerst de Leidraad Meten en daarna de Leidraad Paspoorten, waarbij het publiek vragen stelde door gebruik te maken van de chatfunctie.

Leidraad Meten van circulariteit

In de Leidraad Meten van circulariteit wordt de kernmeetmethode beschreven, waarmee uitspraken kunnen worden gedaan over de impact op het milieu, het materiaal en de waarde. Welke strategie er precies wordt gebruikt om hiertoe te komen, is niet relevant.

Toegevoegde waarde
Tijdens de presentatie van de Leidraad meten van circulariteit is o.a. aan bod gekomen wat de toegevoegde waarde is van deze kernmeetmethode t.o.v. bestaande meetmethodieken. De uitleg hiervan is dat bestaande methodieken, als Levenscyclusanalyse (LCA) en Milieu Kosten Indicator (MKI), een onderdeel vormen van de kernmeetmethode.

Verschillende eigenaren van meetinstrumenten gaan de kernmeetmethode implementeren als hun basis: een harmonisatie van de basisberekening. Doordat de Material Flow Analysis (MFA) een onderdeel vormt van de meetmethode wordt een hoger detailniveau bereikt dan enkel met de MKI. Wat betreft de verhouding met Europese methodieken wordt er op dit moment bewust op een gering aantal punten afgeweken om de implementatie in Nederland te bevorderen, maar het uiteindelijke streven is om heel Europa te harmoniseren en dus ook deze afwijkende punten gelijk te trekken.

Toepasbaarheid
Een ander aspect dat is toegelicht tijdens de presentatie is de toepasbaarheid van de kernmeetmethode: in welke fase van het bouwproces de methode kan worden toegepast en in hoeverre de methode bijdraagt aan bestaande bouw. De toelichting hierop was dat de methode in principe tijdens elke fase van het bouwproces toegepast zou kunnen worden waarbij in de beginfase rekening moet worden gehouden met generieke datasets die beperkt beschikbaar zijn. Voor bestaande bouw geldt dat de methode vraagt om informatie over toegepaste producten, gebruikte materialen en eventueel generieke data. De methode zou binnen renovatieprojecten gebruikt kunnen worden voor de beoordeling van de activiteiten binnen het renovatieproces, waarbij uiteindelijk een uitspraak wordt gedaan over het nieuwe deel van het gebouw.

Leidraad Paspoorten voor de bouw

In de nieuwe versie van de leidraad Paspoorten is een belangrijke stap gemaakt van een meer theoretisch stuk naar een echte leidraad, met richtlijnen voor praktische toepasbaarheid.

Rollen, eigenaarschap en verantwoordelijkheid
Gedurende de presentatie van Leidraad 2.0 zijn o.a. vragen gesteld die betrekking hebben op het eigenaarschap van en de verantwoordelijkheid voor data in paspoorten. Ten grondslag hieraan lag de afweging of een paspoort, waarin data opgeslagen is, een statisch of dynamisch document is. Het antwoord: een paspoort is beide; dynamisch omdat het altijd kan veranderen, statisch omdat het altijd een momentopname is. Bouwdelen die door verschillende leveranciers beheerd worden, en dus dynamischer worden gebruikt, kunnen dan mogelijk minder goed worden vastgelegd. Dit wordt opgelost door het eigenaarschap en daarmee de verantwoordelijkheid voor het up-to-date houden van de gegevens bij de leverancier te leggen. Gepaard hiermee gaat de vraag waar de grootste inspanning ligt: bij de leverancier of bij de gebruiker. De inspanning, afhankelijk van het ambitieniveau, ligt bij de gebruiker voor een ‘gebouw-paspoort’. Voor een ‘materiaalpaspoort’ geldt dat de grootste inspanning geleverd moet worden door de leverancier, omdat dat de plek is waar de bron van de data is. Leveranciers zijn verantwoordelijk voor de informatie, maar gebruikers zijn verantwoordelijk om de informatie up-to-date te houden.

Praktische toepasbaarheid
Een relevante vraag aangaande de praktische toepasbaarheid van de longlist van paspoortitems was in hoeverre is nagedacht over hoe deze lijst door bouw- en installatieleveranciers gebruikt kan worden, als zij duizenden producten leveren of producten leveren die uit vele onderdelen bestaan. En daaraan gelinkt: zou het ook een rol van de leverancier zijn om de informatielast te reduceren? Actieteam Paspoorten is van mening dat bij nieuw opgeleverde producten je als leverancier er niet onderuit komt om productinformatie digitaal aan te leveren. Dat betekent dus dat de leveranciers aan zet zijn om die gegevens op te slaan. Gelukkig gebeurt dit al op grote schaal.

De toepassing van de materiaalpaspoorten is ook niet beperkt tot enkel de biobased of circulaire materialen: het paspoort geldt voor alle producten. Het gaat juist om de registratie van alle producten en materialen waar een gebouw of infraobject uit op is gebouwd en daarmee de kwaliteit inzichtelijk kunnen maken.

Middagsessies over implementatie van de leidraden

Na afloop van de presentaties in de ochtend volgden de middagsessies waarin nog uitgebreider is ingegaan op het toepassen van de leidraden in de praktijk. Hierbij is door de deelnemers benoemd wat hun voornaamste zorgen en uitdagingen zijn m.b.t. het toepassen van de kernmeetmethode voor circulair bouwen en het materialenpaspoort, wat hun behoefte hierbij is en hoe Platform CB’23 hierbij ondersteuning kan bieden.

Door de deelnemers is daarbij onder andere benoemd dat zij op zoek zijn naar meer concrete voorbeelden van toepassing, praktijkvoorbeelden. Het liefst in de vorm van een open source database waar de ervaringen breed worden gedeeld en wat er vervolgens met de lessons learned is gedaan. De behoefte werd geuit om deze beschikbaar te stellen in de vorm van een soort whitepaper voor diverse doelgroepen. In het zorgen voor uniformiteit zouden trainingen of filmpjes gemaakt kunnen worden. Het platform zou een informatiepunt kunnen opzetten waar om advies gevraagd kan worden bij knelpunten bij het toepassen en waarbij een openbaar register van antwoorden beschikbaar is. De actieteams zijn immers twee jaar bezig geweest met deze stof: hoe kan deze waterval aan informatie overgedragen worden in de organisaties om zo snel mogelijk aan de slag te gaan?

Tegelijkertijd blijft voor velen de vraag hoe zij aan informatie kunnen komen over (bouw)onderdelen of componenten die moeilijk te verkrijgen zijn, omdat de componenten bijvoorbeeld uit het buitenland komen, of niet bestaat. Hoe kunnen de gegevens gecontroleerd worden? Ook zijn er gegevens die wat moeilijker te voorspellen zijn, zoals adaptiviteit en waardebehoud.

Er is voor Platform CB’23 nog veel werk te doen om uniformiteit en harmonisatie te verhogen in de transitie naar een circulaire bouweconomie. Met elke stap die is gezet groeit het enthousiasme en dat is goed terug te zien in de vraag naar meer informatie en het delen van kennis en opgedane praktijkervaring.

Binnenkort worden zowel de beide Leidraden 2.0 als het eveneens gepubliceerde Lexicon Circulaire Bouw 2.0 vertaald naar het Engels en daarmee toegankelijk gemaakt voor een breder, internationaal publiek.

FAQ Leidraden 2.0

Beide leidraden

Wat is de koppeling tussen Leidraad Meten van circulariteit en Leidraad Paspoorten voor de bouw?
De leidraden volgen zoveel mogelijk dezelfde structuur, termen en definities. Daarnaast wordt in de leidraad Paspoorten voor de bouw ingegaan op welke set aan informatie benodigd is voor het gebruik van de meetmethode.

Zijn data en resultaten m.b.t. het meten van circulariteit ook onderdeel van een paspoort?
De gegevens die nodig zijn voor de meetmethode zijn ook te vinden in de leidraad Paspoorten voor de bouw. Het resultaat van die berekening is niet per se onderdeel van het paspoort omdat dat ook per tijd kan verschillen.

Zijn er Engelse versies beschikbaar?
Volgens planning komen van het Lexicon en de leidraden 2.0 in september 2020 de Engelse versies beschikbaar.

Meten van circulariteit

Geeft de leidraad Meten aan of iets wel of niet circulair is?
Nee, de methode is neutraal t.o.v. circulaire strategieën. Hoe men ertoe komt wordt niet beoordeeld, enkel de impact op materiaal, milieu en waarde.

Komt er een rekeninstrument voor Meten van circulariteit?
Nee, het is een methode, die in elk instrument (nieuw of bestaand) kan worden ingebouwd, zodat alle instrumenten in elk geval dit deel gelijk berekenen.

Waarom is er geen 1-puntscore (binnen kernmeetmethode Meten van circulariteit)?
Op dit moment moeten we eerst nog ervaring op doen om inzicht te krijgen in wat een representatieve weging zou kunnen zijn. Dit moet dus naar ons idee nog even wachten.

Is de kernmeetmethode al gebruikt / praktisch toegepast?
Ja, onder andere in het circulaire viaduct van Rijkswaterstaat, in een studentenproject van de UvA, in projecten van de Klimaatenveloppe, door Greenworks en door NIBE Milieuclassificaties.

Wat is de doelgroep van leidraad Meten van circulariteit 2.0?
Het document is niet perse bedoeld voor enkel de koplopers, ook de gemiddelde bouwer weet er genoeg vanaf en kan voldoende interpreteren. Wanneer je echter nog helemaal nieuw bent in dit onderwerp is dit niet het meest geschikte document.

Paspoorten voor de bouw

Zijn de materiaalpaspoorten al gebruikt / praktisch toegepast?
Er is een rapport online met interviews met o.a. Marijn Emanuel (Madaster) zie deze website.

Hoe wordt aansluiting bij bestaande normen geborgen?
Hier zijn afgelopen jaar weer verdere stappen in gemaakt. Via de betrokkenheid van NEN worden de relevante normcommissies bij het werk betrokken.

Komt er dit jaar dan een minimumeis / keurmerk over welke data minimaal vastgelegd moet worden?
Dit is niet de verwachting, voorlopig ligt de focus met name nog op het ervaring op doen met het gebruik. Vanuit Platform CB’23 is met name aandacht voor harmonisatie in structurering en het gebruik van eenheden en welke data je voor welk doel vast zou moeten leggen.

Is er aan gedacht om bijvoorbeeld bij onderhoud aan te geven wat de eventuele degradatie van een object is?

Ja, daar is over nagedacht. En dat is ook een item geworden in de longlist over de conditie van een bepaald element, ook degradatie is daar een onderdeel van.

Is er al zicht op een onafhankelijke centrale databeheerder?
Nee, de vraag hoe dit idealiter georganiseerd moet worden is nog onvoldoende beantwoord.

Nieuwsbrief

Ongeldige invoer
Invalid Input
Invalid Input
Invalid Input
Vragen? Neem contact op via: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. of 015 20 26 070 (De Bouwcampus).